Vì sao Thủ Thiêm được ví là “Phố Đông của TP.HCM”?

Nhìn lại lịch sử phát triển đô thị châu Á cuối thế kỷ 20, câu chuyện lột xác thần kỳ của Phố Đông (Thượng Hải) từ một vùng đầm lầy, đồng ruộng ven sông Hoàng Phố trở thành trung tâm tài chính biểu tượng toàn cầu là một minh chứng điển hình cho quy hoạch chiến lược. Tại TP. Hồ Chí Minh, bán đảo Thủ Thiêm — nằm đối diện với trung tâm lịch sử Quận 1 qua sông Sài Gòn — đang trải qua hành trình phát triển có những nét tương đồng ngoạn mục.

Việc Thủ Thiêm được truyền thông, các chuyên gia đô thị và giới đầu tư gọi là “Phố Đông của TP.HCM” không chỉ là một sự so sánh hoa mỹ, mà xuất phát từ những điểm tương đồng sâu sắc về vị trí địa lý, định hướng chiến lược, tầm nhìn quy hoạch và vai trò lịch sử đối với nền kinh tế.

 Tương đồng kỳ diệu về vị trí địa lý và thế đất “Sông ôm bán đảo”

Sự tương đồng đầu tiên và dễ nhận thấy nhất giữa Thủ Thiêm và Phố Đông chính là địa thế tự nhiên ven sông mang tính phong thủy và chiến lược đô thị.

• Hình mẫu Phố Đông: Phố Đông nằm ở bờ phía Đông của sông Hoàng Phố, nhìn về Bến Thượng Hải — khu vực trung tâm lịch sử mang kiến trúc cổ kính từ đầu thế kỷ 20. Trước thập niên 1990, người dân Thượng Hải từng có câu: “Thà mua một căn nhà ở bờ Tây còn hơn sở hữu một thớt đất ở bờ Đông”.

• Thực tế Thủ Thiêm: Thủ Thiêm là bán đảo rộng 657 ha nằm ở bờ Đông sông Sài Gòn, bao bọc bởi dòng sông theo hình dải lụa ôm trọn. Trong suốt nhiều thập kỷ, dù chỉ cách Quận 1 vài phút đi đò, Thủ Thiêm vẫn là vùng đất dừa nước, đầm lầy chậm phát triển.

Thế đất “sông ôm bán đảo” tạo ra khoảng cách lý tưởng: đủ gần để kết nối trực tiếp với di sản đô thị cũ, nhưng đủ tách biệt và rộng lớn để xây dựng một đại đô thị hiện đại mà không làm tổn hại đến vùng lõi lịch sử.

Định hướng chiến lược: Trung tâm tài chính quốc tế mới

Lý do cốt lõi khiến Thủ Thiêm được gắn liền với cái tên “Phố Đông” nằm ở sứ mệnh kinh tế được chính quyền giao phó.

Năm 1990, chính phủ Trung Quốc chính thức tuyên bố mở cửa và phát triển Phố Đông. Nơi đây được định hướng trở thành Trung tâm Tài chính Lujiazui, quy tụ các sàn giao dịch chứng khoán, trụ sở ngân hàng toàn cầu và các tập đoàn đa quốc gia. Chỉ trong hơn 2 thập kỷ, Phố Đông đã biến Thượng Hải thành trung tâm tài chính hàng đầu thế giới.

Thủ Thiêm — Trái tim tài chính tương lai của Đông Nam Á

Theo quy hoạch tổng thể của TP.HCM, Thủ Thiêm được ấn định trở thành Trung tâm Tài chính – Thương mại – Dịch vụ cao cấp. Dự án Trung tâm Tài chính Quốc tế (IFC) đặt tại Khu chức năng 1 và 2 của Thủ Thiêm đóng vai trò hạt nhân thu hút:

• Các ngân hàng thương mại, quỹ đầu tư mạo hiểm và tập đoàn tài chính toàn cầu.

• Các sàn giao dịch hàng hóa, chứng khoán và trung tâm đổi mới sáng tạo Fintech.

• Cụm dịch vụ phụ trợ cao cấp như tư vấn chiến lược, luật quốc tế và kiểm toán.

Thủ Thiêm không chỉ gánh vác sứ mệnh giảm tải cho hạ tầng đã quá chật chội của Quận 1, mà còn đại diện cho khát vọng đưa TP.HCM ghi tên vào bản đồ các trung tâm tài chính toàn cầu.

Tư duy quy hoạch hiện đại và biểu tượng kiến trúc vươn tầm

Cả Phố Đông và Thủ Thiêm đều đại diện cho tư duy quy hoạch đô thị thế kỷ 21: Hiện đại, đa chức năng, ưu tiên không gian công cộng và bền vững.

Nếu Phố Đông sở hữu hệ thống vỉa hè trên cao nối liền các tòa tháp tài chính và mạng lưới tàu điện ngầm chằng chịt, thì Thủ Thiêm cũng được thiết kế theo mô hình đô thị đa lớp. Mạng lưới 4 tuyến đường chính (R1 – R4) kết nối với hệ thống không gian thương mại ngầm, tuyến Metro số 2 và các cầu đi bộ trên cao, cho phép cư dân và giới văn phòng di chuyển thuận tiện mà không chịu ảnh hưởng bởi thời tiết.

Sự kết hợp hài hòa giữa Bê tông và Thiên nhiên

Phố Đông nổi tiếng với Công viên Thế Kỷ — “lá phổi xanh” cân bằng lại độ nén của các tòa tháp chọc trời. Thủ Thiêm còn làm tốt hơn thế khi dành tới hơn 50% diện tích cho cây xanh, mặt nước và không gian mở. Vùng sinh thái ngập nước Khu 8 rộng gần 150 ha ở phía Nam bán đảo giữ nguyên vẹn hệ sinh thái tự nhiên, đóng vai trò điều hòa vi khí hậu và chống ngập cho toàn bộ đô thị.

Tác động lan tỏa đến kinh tế và thị trường bất động sản

Sự lột xác của một trung tâm tài chính mới luôn tạo ra những làn sóng tăng trưởng kinh tế và làm thay đổi toàn bộ bản đồ bất động sản của cả vùng. Các giai đoạn phát triển:

1. Thiết lập mặt bằng giá trị mới: Trước khi quy hoạch Phố Đông bùng nổ, giá đất ở đây rất thấp so với bờ Tây. Nhưng khi hạ tầng hoàn thiện, Phố Đông trở thành khu vực có giá bất động sản và giá thuê văn phòng thuộc hàng đắt đỏ nhất châu Á. Tương tự, Thủ Thiêm đã và đang trải qua chu kỳ tăng trưởng này, trở thành “tọa độ kim cương” thu hút các chủ đầu tư quốc tế (Keppel Land, Hongkong Land, Lotte…) và dòng vốn của giới tinh hoa.

2. Cú hích cho hạ tầng liên vùng: Việc phát triển Phố Đông đã thúc đẩy Thượng Hải mở rộng hạ tầng kết nối với Tô Châu, Hàng Châu. Tại TP.HCM, sự phát triển của Thủ Thiêm chính là hạt nhân thúc đẩy sự ra đời của TP. Thủ Đức, tạo động lực kết nối chuỗi đô thị – công nghiệp với Đồng Nai, Bà Rịa – Vũng Tàu và sân bay quốc tế Long Thành.

Những thách thức trên hành trình hiện thực hóa ước mơ “Phố Đông”

Dù mang nhiều nét tương đồng và tiềm năng to lớn, hành trình để Thủ Thiêm thực sự trở thành một “Phố Đông thứ hai” vẫn đòi hỏi việc giải quyết triệt để những thách thức cốt lõi:

• Tốc độ thu hút dòng vốn và thể chế đặc thù: Phố Đông thành công nhờ chính sách mở cửa đặc khu kinh tế thần tốc từ chính quyền trung ương. Để IFC Thủ Thiêm bứt phá, TP.HCM cần những cơ chế vượt trội về thuế, quản lý ngoại hối, và hệ thống pháp lý tài chính tiệm cận với chuẩn mực quốc tế.

• Hoàn thiện đồng bộ hạ tầng kết nối: Các công trình quan trọng như Cầu Thủ Thiêm 3, Cầu Thủ Thiêm 4, Cầu đi bộ qua sông Sài Gòn và tuyến Metro số 2 cần được đẩy nhanh tiến độ để đảm bảo kết nối đa chiều không gián đoạn.

• Thách thức biến đổi khí hậu: Nằm ở vùng đất thấp ven sông, Thủ Thiêm đòi hỏi các giải pháp kỹ thuật đô thị thông minh để chủ động ứng phó với triều cường và nước biển dâng trong dài hạn.

Cụm từ “Phố Đông của TP.HCM” không chỉ là một cái tên ví von mang tính tượng hình, mà là sự phản ánh chính xác về vị trí địa lý đối xứng, tầm nhìn quy hoạch tài chính và vai trò biểu tượng phát triển của Thủ Thiêm.

Phố Đông đã mất hơn 30 năm để biến vùng đất nông nghiệp thành trung tâm tài chính thế giới. Với lợi thế đi sau, thừa hưởng những bài học quy hoạch hiện đại và động lực phát triển mạnh mẽ của TP.HCM, Thủ Thiêm đang từng bước hiện thực hóa giấc mơ trở thành một biểu tượng thịnh vượng mới — một Phố Đông rực rỡ bên dòng sông Sài Gòn.